Bir arayüzde bir şeylerin zor olduğunu hissedebilir, ancak sorunu tarif etmekte güçlük çekebilirsiniz. Jakob Nielsen’in on kullanılabilirlik ilkesi bu değerlendirmeye ortak bir dil sağlar. Aşağıdaki açıklamalar kısa bir giriş, senaryolar ise ilkeleri uygulamayı denemeniz için hazırlanmış örneklerdir.
1. Sistem durumunu görünür tutun
Kişi, yaptığı işlemin durumunu uygun geri bildirimle anlayabilmelidir. Nielsen Norman Group’un bu ilkeyle ilgili açıklaması, eylemin alınıp alınmadığının ve sonucunun görünür olmasını vurgular.
Örnek: Bir ödev dosyası yüklenirken ekran aynı görünümde kalıyorsa kişi butona yeniden basabilir. Yüklenme durumunu, tamamlandığında dosya adını ve yükleme sonucunu gösterin. İşlem başarısızsa yeniden denemek için açık bir yol sunun.
2. Kullanıcının dünyasıyla uyum kurun
Arayüzde tanıdık kavramlar ve kullanıcının anlayabileceği bir dil kullanın.
Örnek: Bir eğitim sayfasında ekip içindeki “kohort atama durumu” ifadesi yerine katılımcının ne bilmesi gerektiğini düşünün. “Eğitim grubunuz henüz belirlenmedi” gibi bir açıklama yazıp bu durumda sonraki adımın ne olduğunu belirtin.
3. Kullanıcıya kontrol ve geri dönüş sağlayın
Kişinin yanlışlıkla girdiği bir durumdan çıkabilmesini ve uygun olduğunda işlemi geri alabilmesini sağlayın.
Örnek: Program takviminde yanlış bir grubu seçen kişi önceki adıma dönüp seçimini değiştirebilsin. Geri döndüğünde daha önce doldurduğu ilgisiz alanları yeniden yazmak zorunda kalıp kalmadığını da değerlendirin.
4. Tutarlılığı ve alışılmış kuralları koruyun
Benzer eylemleri benzer biçimde sunun; kullanılan platformun yerleşik davranışlarını dikkate alın.
Örnek: Bir portalda her ders kaydını aynı simge ve aynı adla açın. Bir sayfada “Kaydı izle”, diğerinde aynı içerik için “Arşive git” yazıyorsanız bunun kullanıcıya farklı bir işlem düşündürüp düşündürmediğini inceleyin.
5. Hataları oluşmadan önce önleyin
Hatanın neden oluştuğunu inceleyerek koşulları iyileştirin. Nielsen Norman Group’un hata önleme yaklaşımı, özellikle dikkatsizlikle oluşabilen yanlış eylemleri azaltmayı ele alır.
Örnek: Katılımcıdan saat dilimini ezbere çevirmesini beklemek yerine ders saatini kullanılan saat dilimiyle birlikte gösterin. İki programın tarihleri karışabiliyorsa seçimi tamamlamadan önce program adını ve takvimi aynı özette sunmayı deneyin.
6. Hatırlamak yerine tanımayı destekleyin
Gerekli seçenekleri ve bilgileri uygun yerde görünür tutarak hafıza yükünü azaltın.
Örnek: Bir eğitim kataloğunda seçili filtreleri sonuçların yakınında gösterin. Kişinin hangi seviyeyi seçtiğini anlamak için her defasında filtre panelini yeniden açması gerekip gerekmediğine bakın.
7. Farklı deneyim düzeylerine esneklik sağlayın
Sık kullanılan işlemlerin deneyimli kişiler için daha verimli yapılabilmesini değerlendirin.
Örnek: Bir mentör çok sayıda ödevi inceliyorsa klavye kısayolları yararlı bir seçenek olabilir. Aynı işlemlerin görünür butonlarla de yapılabildiğini kontrol edin; ilk kez gelen kişinin bir kısayolu bilmesini beklemeyin.
8. İlgili bilgiye öncelik verin
Ekrandaki bilgilerin kullanıcının mevcut amacıyla ilişkisini sorgulayın.
Örnek: İlk derse katılma ekranında bağlantı, tarih ve hazırlık bilgisi arayan kişiyi düşünün. Bu görevin önüne geçen uzun bir tanıtım alanını başka bir noktaya taşımayı değerlendirin. Gerekli açıklamaları kaldırmadan içerik önceliğini yeniden kurun.
9. Hatayı açıklayın ve düzeltmeye yardım edin
Hata mesajında sorunu anlaşılır biçimde tarif edin ve yapılabilecek işlemi söyleyin.
Örnek: Ödev yüklemesinde “İşlem başarısız” yazmak yerine gerçekten saptanan koşulu açıklayın: “Bu dosya türü desteklenmiyor. PDF yükleyin.” Bağlantı sorunu yaşandıysa kullanıcıdan dosya biçimini değiştirmesini isteyen yanlış bir mesaj göstermeyin.
10. Gerektiği yerde yardım sunun
Yardım içeriğinin bulunabilir, göreve odaklı ve uygulanabilir olmasını sağlayın.
Örnek: Ödev sayfasındaki yardım bağlantısı doğrudan dosya hazırlama ve yükleme adımlarını açsın. Kişiyi geniş bir yardım merkezinin ana sayfasına bırakmak yerine içinde bulunduğu görevle ilgili açıklamaya ulaştırın.
İlkeleri bir akış üzerinde uygulayın
Nielsen bu ilkeleri ayrıntılı kurallar yerine genel değerlendirme ilkeleri olarak tanımlar. Bir akış seçip sorunları ekran, ilgili ilke ve olası kullanıcı etkisiyle kaydedin. Bir sorunun birden fazla ilkeyle ilişkili olabileceğini göz önünde bulundurun.
Örnek bir not şöyle olabilir: Ödev gönderildikten sonra sayfada sonuç görünmüyor; kişi yeniden göndermesi gerekip gerekmediğini anlayamayabilir. Bu notu, önerilen çözümden ayrı tutun. Böylece aynı sorunu farklı çözümlerle ele alabilirsiniz.
Değerlendirmeyi kullanıcı kanıtıyla tamamlayın
Uzman değerlendirmesi, olası kullanılabilirlik sorunlarını belirlemenize yardımcı olur. Bir akışın kullanıcılar tarafından nasıl anlaşıldığını görmek için uygun araştırmayı ayrıca planlayın. Bu ilkelerin kullanılması tek başına bir tasarımın başarısını kanıtlamaz.
Düzeltmeleri önceliklendirirken görevin tamamlanmasına etkisini ve sorunun hangi koşullarda ortaya çıktığını tartışın. Sonraki değerlendirmede yalnızca ekranın daha düzenli görünmesine bakmayın; ilk kaydettiğiniz sorunun gerçekten ele alınıp alınmadığını kontrol edin.
Aklınızda kalsın
Nielsen’in ilkeleri, arayüzdeki sorunları daha açık tarif etmenize yardımcı olur. Bir akış seçin, somut gözlemler yazın ve önerdiğiniz değişiklikleri kullanıcıların o görevi yapabilmesi açısından değerlendirin.
Kaynaklar
İlgili yazılar
Öğrendiklerini pratiğe taşı.
UX/UI Tasarım Eğitimi
Araştırmadan arayüz tasarımına, becerilerini gerçek projelerle geliştir.